Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana növbəti səfəri muxtar respublikanın inkişafında tamamilə yeni perspektivlərin açıldığını nümayiş etdirdi. Bu səfərin mahiyyəti yalnız yeni obyektlərin təməlinin qoyulması və həyata keçirilən layihələrlə tanışlıqdan ibarət deyildi. Ortaya çıxan ümumi mənzərə göstərdi ki, Naxçıvan üçün iqtisadiyyat, enerji, nəqliyyat, sənaye, sosial təminat, müdafiə, turizm və kənd təsərrüfatını bir-biri ilə əlaqələndirən genişmiqyaslı inkişaf modeli formalaşdırılır. Prezident İlham Əliyevin AzTV-yə müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər də qarşıdakı illərdə muxtar respublikanın hansı istiqamətdə dəyişəcəyinə dair mühüm mesajlarla yadda qaldı.
Naxçıvanın gələcək iqtisadi simasını müəyyənləşdirəcək əsas layihələrdən biri yeni Sənaye Parkıdır. Prezident İlham Əliyevin təməlini qoyduğu Naxçıvan Sənaye Parkının 310 hektarlıq böyük ərazidə yaradılması nəzərdə tutulur. Burada sahibkarların fəaliyyəti üçün zəruri olan enerji, qaz, su, rabitə, nəqliyyat, istehsal və sosial infrastrukturların qurulması planlaşdırılır. Prezident müsahibəsində Sənaye Parkının ərazi baxımından Sumqayıt Sənaye Parkından sonra ikinci olduğunu xüsusi qeyd edib və burada praktiki fəaliyyətin tezliklə başlayacağına əminliyini ifadə edib. Bu layihə Naxçıvan üçün yeni müəssisələr, investisiyalar və iş yerləri deməkdir.
Sənayeləşmə siyasətinin enerji layihələri ilə paralel aparılması isə xüsusilə diqqət çəkir. Naxçıvanda 300 MVt gücündə istilik elektrik stansiyasının yaradılması nəzərdə tutulur. Prezidentin açıqlamasına əsasən, hazırda muxtar respublikanın generasiya gücü təxminən 200 MVt-dır. Yeni stansiyanın gücü təkbaşına hazırkı göstəricidən 1,5 dəfə çox olacaq. Layihənin qarşısında iki böyük məqsəd dayanır: Naxçıvanın dayanıqlı enerji təminatını daha da möhkəmləndirmək və gələcək elektrik enerjisi ixracı üçün imkan yaratmaq.
Bununla yanaşı, Naxçıvan sürətlə Azərbaycanın əsas yaşıl enerji mərkəzlərindən birinə çevrilir. “Şəms 1” və “Qərbi Üfüq” Günəş Elektrik stansiyalarının ümumi gücü 50 MVt təşkil edəcək. Bu stansiyalar istifadəyə verildikdən sonra on minlərlə ev təsərrüfatının elektrik enerjisi ilə təmin olunmasına imkan yaranacaq, milyonlarla kubmetr təbii qaza qənaət ediləcək və karbon emissiyaları əhəmiyyətli dərəcədə azalacaq. Ancaq qarşıya qoyulan hədəf bundan qat-qat böyükdür. Prezident İlham Əliyev Naxçıvanda Günəş enerjisinin istehsal gücünün ən azı 500 MVt-a, hətta gələcəkdə 1000 MVt-a çatmasının mümkün olduğunu bildirib.
Əsas məsələ artıq yalnız Naxçıvanın özünü elektrik enerjisi ilə təmin etməsi deyil. Yeni strategiyanın mühüm istiqamətlərindən biri burada istehsal ediləcək enerjinin xarici bazarlara çıxarılmasıdır. Türkiyə və İran istiqamətində mövcud elektrik bağlantılarının imkanlarının genişləndirilməsi, gələcəkdə isə Avropaya qədər uzanan enerji marşrutlarının formalaşdırılması nəzərdən keçirilir. Prezident İlham Əliyevin “biz elektrik enerjisi ilə də Avropa bazarına çıxmaq istəyirik” fikri Azərbaycanın uzunmüddətli enerji strategiyasının miqyasını göstərir. Bu prosesdə Naxçıvanın xüsusi mövqeyə sahib olması gözlənilir.
Muxtar respublikanın gələcəyini dəyişdirə biləcək digər böyük istiqamət Zəngəzur dəhlizi və dəmir yolu infrastrukturu ilə bağlıdır. Azərbaycan Naxçıvan dəmir yolunun imkanlarını əhəmiyyətli şəkildə genişləndirməyi planlaşdırır. Prezident İlham Əliyevin açıqlamasına görə, mövcud xəttin yükaşırma qabiliyyəti təxminən 1,5 milyon ton olsa da, qarşıya qoyulan hədəf ən azı 15 milyon tondur. Bunun üçün dəmir yolunun əsaslı şəkildə yenidən qurulması və müasir tələblərə uyğunlaşdırılması nəzərdə tutulur. Belə bir nəqliyyat gücünün yaradılması Naxçıvanın iqtisadi əhəmiyyətini tamamilə fərqli səviyyəyə yüksəldə bilər.
Zəngəzur dəhlizinin reallaşması ilə Naxçıvanın təkcə Azərbaycanın əsas hissəsi ilə nəqliyyat bağlantısının yaradılması nəzərdə tutulmur. Yeni marşrut Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat sistemləri ilə əlaqələndirilə bilər. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Naxçıvan üzərindən İrana mövcud dəmir yolu bağlantısı Fars körfəzi istiqamətində yeni imkanlar yaradır və gələcəkdə bu nəqliyyat coğrafiyası daha da genişlənə bilər. Dövlət başçısı Naxçıvanın əvəzolunmaz nəqliyyat mərkəzlərindən birinə çevrilməsinin tam mümkün olduğunu bildirib.
Naxçıvan şəhərinin özündə isə insanların gündəlik həyatında hiss ediləcək dəyişikliklər başlanır. Şəhər üçün alınmış 60 yeni elektrik avtobusu ictimai nəqliyyat sisteminin tamamilə yenilənməsinə hesablanıb. Rəqəmsal monitorinq, nağdsız ödəniş, müasir depo infrastrukturu və elektrikdoldurma sistemi ilə birlikdə yeni avtobuslar Naxçıvanda daha rahat və ekoloji ictimai nəqliyyat modelinin qurulmasına imkan verəcək. Bunun davamı olaraq rayonlararası sərnişindaşıma sahəsinin də yenilənməsi nəzərdə tutulur. Prezident İlham Əliyev 217 müasir rayonlararası avtobusun alınması barədə göstəriş verildiyini açıqlayıb.
İnkişaf yalnız böyük iqtisadi layihələrlə ölçülmür. İnsanların yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılması da həyata keçirilən siyasətin əsas istiqamətlərindən biridir. Naxçıvan şəhərində təməli qoyulan 518 mənzillik sosial yaşayış kompleksi bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Burada 16 yaşayış binası ilə yanaşı, uşaq bağçası, xidmət obyektləri, yollar, səkilər və yaşıllıq sahələrinin yaradılması planlaşdırılır. Belə layihələr şəhərin genişlənməsi ilə sosial infrastrukturun inkişafının paralel aparıldığını göstərir.
Digər mühüm istiqamət kəndlər və rayonlardır. Prezidentin açıqladığı planlara əsasən, müxtəlif kateqoriyalı təxminən 420 kilometr yolun çəkilməsi və əsaslı təmiri nəzərdə tutulur. Layihələr 26 yaşayış məntəqəsini və təxminən 160 min sakini əhatə edəcək. Kənd təsərrüfatında isə suvarılmayan torpaqların su ilə təmin olunması, artezian quyularının qazılması və müasir suvarma sistemlərinin qurulması planlaşdırılır. Bu tədbirlər kənd yerlərində iqtisadi fəallığın artırılması və torpaq potensialından daha səmərəli istifadə üçün yeni imkanlar yarada bilər.
Naxçıvanın inkişaf strategiyasında turizm və tarixi irs də ayrıca yer tutur. Muxtar respublikanın qədim memarlıq nümunələrinin qorunması və bərpası, Möminə xatun məqbərəsi kimi dünya əhəmiyyətli abidələrin gələcək nəsillərə çatdırılması mühüm vəzifələr sırasında müəyyənləşdirilib. Prezident İlham Əliyev sosial-iqtisadi inkişafla yanaşı, bütün görülən işlərin təməlində milli kimliyin, milli ruhun, mədəniyyətin və tarixin dayandığını vurğulayıb. Bu yanaşma müasir Naxçıvanın qurulmasının onun tarixi simasının qorunması ilə birlikdə həyata keçirildiyini göstərir.
Turizmin inkişafı üçün yeni infrastrukturun yaradılması da gündəmdədir. Prezident Naxçıvanın zəngin tarixi abidələrə, gözəl təbiətə, təmiz havaya və mənzərəli ərazilərə malik olduğunu, lakin yüksək səviyyəli mehmanxanaların azlığının turizmin inkişafını məhdudlaşdırdığını bildirib. Şəhərin mərkəzində yeni beşulduzlu mehmanxananın təməlinin qoyulması bu problemin aradan qaldırılması istiqamətində atılan addımlardan biridir.
Bütün iqtisadi və sosial layihələrin arxasında təhlükəsizlik amili də dayanır. Naxçıvanda yeni yaradılmış əməliyyat-komando hərbi hissələrinə Döyüş bayraqlarının təqdim edilməsi muxtar respublikanın müdafiə imkanlarının gücləndirilməsi siyasətinin davam etdiyini göstərdi. Prezident İlham Əliyev Naxçıvanın spesifik coğrafi mövqeyinin onun təhlükəsizliyinə daim xüsusi diqqət yetirilməsini tələb etdiyini bildirərək burada hərbi potensialın bundan sonra da gücləndiriləcəyini vurğulayıb.
Prezident İlham Əliyevin səfəri zamanı səsləndirilən ən mühüm strateji yanaşmalardan biri isə Naxçıvan, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun vahid inkişaf məkanı kimi nəzərdən keçirilməsidir. Dövlət başçısının sözlərinə görə, bu üç bölgənin vahid konsepsiya əsasında inkişaf etdirilməsi artıq strukturlaşdırılıb. Naxçıvan şəhərinin yeni Baş planının hazırlanması, müasir infrastrukturun qurulması, yaşıl enerji layihələrinin genişləndirilməsi və yeni idarəetmə mexanizmlərinin tətbiqi də məhz bu böyük konsepsiyanın ayrı-ayrı elementləridir.
Beləliklə, Naxçıvanda başlayan proseslər sadəcə mövcud infrastrukturu yeniləməyə deyil, muxtar respublikanın iqtisadi və strateji rolunu yenidən formalaşdırmağa hesablanıb. Yeni sənaye müəssisələri, güclü enerji infrastrukturu, müasir dəmir yolları, elektrik nəqliyyatı, sosial yaşayış kompleksləri, yenilənən kənd yolları, turizm obyektləri və gücləndirilən müdafiə imkanları vahid inkişaf xəttinin ayrı-ayrı istiqamətləridir. Qarşıya qoyulan hədəflər həyata keçirildikcə Naxçıvan Azərbaycanın əsas sənaye, enerji və nəqliyyat mərkəzlərindən biri olmaqla yanaşı, regionları və böyük iqtisadi marşrutları birləşdirən strateji qovşaqlardan birinə çevrilmək üçün yeni imkanlar əldə edəcək.
