2024-cü il 26 fevral tarixi Azərbaycan tarixində xüsusi bir gün olaraq qeyd olundu. İlk dəfə olaraq Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi artıq işğaldan azad edilmiş Xocalı şəhərində anıldı. Bu gün yalnız faciənin acı xatirəsi deyil, həm də azadlıq uğrunda aparılan mübarizənin, xalqımızın dönməz iradəsinin və dövlətimizin qüdrətinin rəmzi olaraq yaddaşlara yazıldı. Həmin gün ölkə prezidenti cənab İlham Əliyev Xocalı şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorialının təməlini qoyaraq, tarixlə gələcək arasında bir körpü yaratdı.
Möhtərəm dövlət başçımızın rayon ictimaiyyəti ilə keçirdiyi görüşündə vurğuladığı kimi, bu kompleksin layihəsi əslində çoxdan hazır idi. Lakin bu layihənin icrası hər dəfə təxirə salınırdı. Bu, sadəcə bir təxir deyildi; Prezidentin uzaqgörənliyi və strateji baxışı nəticəsində həyata keçirilən düşünülmüş bir addım idi. Dövlət başçımız bilirdi ki, zaman gələcək, torpaqlarımız mütləq azad ediləcək və o zaman bu memorial yalnız xatirə abidəsi deyil, həm də qürur və ədalət rəmzi olacaq.
Cənab Prezident İlham Əliyevin 2003-2020-ci illər ərzində həyata keçirdiyi siyasət, Azərbaycanın bütün potensialını məhz torpaqlarımızın azad edilməsi və Xocalıya ədalətin bərpa olunması istiqamətinə yönəltmişdi. Bu illər ərzində atılan hər addım, qurulan hər strategiya və həyata keçirilən hər layihə Azərbaycan xalqının gələcəkdə öz doğma torpaqlarına qayıtmasına xidmət edirdi. 2020-ci ilin sentyabr-noyabr aylarında baş verən Vətən müharibəsi, məhz bu illər ərzində görülən hazırlıq işlərinin möhtəşəm nəticəsi kimi tarixə düşdü.
Xocalı soyqırımı ilə bağlı Azərbaycanın dünyaya ünvanladığı “Xocalıya ədalət!” çağırışı təəssüf ki, uzun müddət cavabsız qaldı. Hətta 30 ilə yaxın müddətdə beynəlxalq aləm bu qanlı faciəyə göz yumdu. Bu isə yalnız Azərbaycan xalqının və dövlətinin səbrini və iradəsini daha da gücləndirdi. Bu günə qədər 18 ölkə Xocalı soyqırımını rəsmi şəkildə tanımış olsa da, böyük dövlətlərin və əksər beynəlxalq təşkilatların bu faciəyə laqeyd yanaşması hər bir Azərbaycan vətəndaşı üçün acı bir həqiqət olaraq qalır.
Buna baxmayaraq, Azərbaycan dövləti, ictimai təşkilatlar və xaricdə yaşayan soydaşlarımız bu faciəni dünyaya tanıtmaq üçün misilsiz səylər göstərmişlər. Xocalı soyqırımı ilə bağlı geniş beynəlxalq kampaniyalar, təqdimatlar və tədbirlər həyata keçirilmiş, kitablar və məqalələr dərc olunmuş, sərgilər təşkil edilmişdir. Bu istiqamətdə Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti xüsusi qeyd olunmalıdır. Fondun dəstəyi ilə həyata keçirilən “Xocalıya ədalət!” kampaniyası dünya miqyasında Azərbaycan həqiqətlərinin yayılmasına böyük töhfə vermişdir.
Eyni zamanda, ermənilərin xarici ölkələrdə olan riyakar himayədarları bu qanlı faciəni törədən cinayətkarların cəzasız qalması üçün əlindən gələni edirdi. Bu isə Azərbaycan dövlətinin və xalqının səbir və iradəsini sınayan bir sınaq idi. Lakin xalqımız və dövlətimiz heç zaman təslim olmadı. Əksinə, bütün maneələr yalnız Azərbaycan ədalətinin bərpası yolunda yeni stimul oldu.
İkinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində 30 il işğal altında qalan torpaqlarımızın böyük hissəsi azad edildi. Bu azadlıq yalnız torpaqların geri alınması deyildi; eyni zamanda, xalqımızın itirilmiş hüquqlarının, milli ləyaqətin və xatirələrin geri qaytarılması demək idi. 2023-cü ilin sentyabr ayında isə düşməndən azad edilmiş digər ərazilər də tam təmizləndi və Azərbaycanın dövlət sərhədləri bərpa olundu.
Möhtərəm dövlət başçımızın vurğuladığı kimi, Xocalısız, Xankəndisiz Azərbaycanın qələbəsi heç zaman tam sayıla bilməzdi. Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının qəlbində dərin izlər buraxmışdır. Bu şəhər azad olunmadan, xalqın ruhunda sakitlik bərqərar ola bilməzdi. Ona görə də Xocalının azad olunması yalnız siyasi və hərbi uğur deyil, həm də milli ruhun dirçəlişi demək idi.
2023-cü il oktyabrın 15-də Ölkə Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyev Xocalıda Azərbaycan Bayrağını qaldırdı. Bu tarixi an yalnız bir bayrağın yüksəldilməsi deyildi; bu, erməni faşizminin və separatizmin Azərbaycan torpaqlarında bir daha baş qaldıra bilməyəcəyinə dair bütün dünyaya açıq mesaj idi.
Xocalının azad olunması ilə birgə şəhərin dirçəlişi mərhələli şəkildə başladı. İlk olaraq infrastrukturlar bərpa olunmuş, yollar və kommunikasiya xətləri yenidən qurulmuşdur. Elektrik, su və qaz təminatı təmin edilərək, sakinlərin geri dönüşü üçün zəruri şərait yaradılmışdır.
Doğma torpaqlarına qayıdan Xocalı sakinləri, illərlə xatirələrində saxladıqları evlərinə və yerlərinə yenidən ayaq basaraq, həm faciənin ağrısını, həm də azadlığın sevincini eyni anda yaşamağa başlamışlar. Onların qəlbindəki sevinci və iftixar hissi sözlə ifadə olunmayacaq qədər böyükdür.
Eyni zamanda, Xocalının azad olunmuş hissələrində yeni məktəblər, mədəniyyət mərkəzləri və sağlamlıq müəssisələrinin tikintisi sürətləndirilməkdədir. Bu addımlar yalnız bərpa işləri deyil, eyni zamanda, gələcək nəsillərin inkişafı və sağlam həyatının təminatı üçün atılan strateji addımlardır.
Xocalının bərpası, həm də turizm və mədəniyyət baxımından böyük perspektivlər açır. Tarixi və mədəni irsin bərpası, ziyarətçilərin cəlb edilməsi və şəhərin canlanması, yalnız iqtisadi baxımdan deyil, həm də milli kimliyin gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Bugünkü gün göstərir ki, Xocalı yalnız keçmişin acısını daşıyan bir şəhər deyil, həm də Azərbaycanın azadlıq və yenidənqurma simvoludur. Dövlətimizin diqqəti və xalqımızın birliyi ilə şəhər öz doğma sakinlərinə mərhələli şəkildə qayıdır, gələcəyin parlaq və firavan şəhəri kimi yenidən dirçəlir.
Nəticə etibarilə, Xocalının azad olunması və dirçəlişi həm milli yaddaşımızın, həm də dövlətimizin qüdrətinin bir simvoludur. Bu tarix yalnız bir şəhərin bərpası deyil, eyni zamanda, Azərbaycan xalqının dönməz iradəsinin və haqq uğrunda mübarizəsinin əbədi bir nümunəsidir.