20 Yanvar faciəsi Azərbaycan xalqının tarixində həm faciəli, kədərli, həm də qəhrəmanlıq və rəşadət səhifəsi kimi qələmə alınan ən acı günlərdən biridir. O gecə Vətəninin azadlığı, xalqının şərəf və ləyaqəti üçün canlarından keçən mərd övladlarımızın misilsiz qəhrəmanlığı bütün xalqın yaddaşına əbədi həkk olundu. 36 il əvvəl baş verən bu qanlı hadisə, yalnız bir faciə deyil, eyni zamanda xalqımızın azadlıq və müstəqillik uğrunda mübarizəsinin rəmzinə çevrildi. 20 Yanvar gecəsi Azərbaycanın qəhrəman oğulları, ana və bacıları, nənə və babaları bir daha sübut etdilər ki, azadlıq hər şeydən üstün qiymətə malikdir.
Həmin gecə Azərbaycan xalqı öz azadlığı və müstəqilliyi uğrunda ilk şəhidlərini verdi. Onlar öz həyatlarını Vətənə, torpağa, dövlətə bağışlayaraq, bir millətin yenilməz iradəsini nümayiş etdirdilər. Bu gün 20 Yanvar faciəsi həm kədər, həm də qürur günüdür; çünki şəhidlərimizin qanı sayəsində Azərbaycan xalqı azadlıq yolunda daha da möhkəmləndi. Vətən uğrunda canından keçənlərin xatirəsi hər birimizin qəlbində yaşamalı, onların fədakarlığı unudulmamalıdır.
Sovet qoşunlarının Azərbaycanda törətdiyi qanlı qırğın xalqımızın tarixinə dərin iz buraxdı. Uzun illər keçməsinə baxmayaraq, bu dəhşətli günlərin ağrı-acısı xalqın yaddaşından silinmir. Hər bir azərbaycanlı 20 Yanvar gecəsinin xatirəsini ağrı ilə xatırlayır, həmin günlərin necə ağır olduğunu dərin hiss edir. Həmin günlər xalqımızın ruhunda sarsılmaz bir birləşmə yaradı, millətimizin azadlıq eşqi daha da alovlandı.
20 Yanvar faciəsinə siyasi-hüquqi qiymətin verilməsi məsələsi ilk dəfə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin sayəsində həllini tapdı. 1990-cı il yanvarın 21-də Ulu Öndər Azərbaycanın Moskvadakı daimi nümayəndəliyinə gələrək xalqla birgə olduğunu bildirdi və bu qırğını törədənləri qətiyyətlə pislədi. O, bu hadisəni hüquqa, demokratiyaya və humanizmə zidd olan bir faciə kimi qiymətləndirərək, onun törədilməsini kobud siyasi səhv adlandırdı. Ümummilli Lider xalqımızın başına gətirilən bu müsibəti dünya ictimaiyyətinə çatdırdı və hadisənin Azərbaycan rəhbərlərinin xəyanəti nəticəsində baş verdiyini dəfələrlə bəyan etdi.
1990-cı ilin iyulunda Vətənə qayıdan Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 21 noyabr 1990-cı ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisində 20 Yanvar faciəsinə ilk dəfə siyasi-hüquqi qiymət verən qərar qəbul olundu. Bu qərar tarixə Ulu Öndərin qətiyyətinin və mərdliyinin təzahürü kimi düşdü. O, xalqın səsinə qulaq asdı, şəhidlərimizin haqqını tələb etdi və 20 Yanvarın gerçək mahiyyətini dünyaya çatdırdı. Bu, yalnız bir siyasi addım deyil, eyni zamanda xalqın ədalətə olan inamının bərpası idi.
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra da 1993-cü ilə qədər ölkə rəhbərliyində olanların heç biri faciə ilə bağlı əsl həqiqəti aşkar etməyə cəsarət etmədi. Lakin xalqımızın Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin ölkə rəhbərliyinə qayıdışından sonra 20 Yanvar hadisələrinin hüquqi müstəvidə əsl mahiyyəti açıqlandı. 1994-cü ildə 20 Yanvar hadisələrinə dövlət səviyyəsində tam siyasi-hüquqi qiymət verildi və cinayəti törədənlərin adları ictimaiyyətə çatdırıldı. Bu hadisə Azərbaycan xalqı üçün tarixi bir ədalət bərpası oldu və 20 Yanvar Ümumxalq Hüzn Günü elan edildi.
Bu faciənin xatirəsi xalqımızın qəlbində daim yaşamağa davam edir. 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi dərin ehtiramla yad edilir, onların adları nurlu yaddaşımızda yaşayır. Vətən uğrunda canından keçən şəhidlərin ailələri və doğmaları dövlət qayğısı ilə əhatə olunub, onların sosial müdafiəsi daim gücləndirilir. Şəhid ailələrinin pensiya təminatı, mənzil şəraiti və yaşayış səviyyəsinin yaxşılaşdırılması istiqamətində qanunvericilik bazası yaradılıb və mütəmadi tədbirlər həyata keçirilir.
Şəhidlərimizin xatirəsi yalnız dövlət səviyyəsində deyil, hər bir azərbaycanlının qəlbində də əziz tutulur. Hər il 20 Yanvar günü bütün ölkədə Ümumxalq Hüzn Günü kimi qeyd olunur, şəhidlərimizin xatirəsinə ehtiram göstərilir. Bu günlərdə məktəblərdə, universitetlərdə, ictimai yerlərdə 20 Yanvar faciəsi ilə bağlı tədbirlər keçirilir, gənclərə həmin gecənin tarixi və mənəvi dərsləri çatdırılır. Beləliklə, gələcək nəsillər də öz qəhrəmanlarını tanıyır və onların fədakarlığını dərk edir.
Ulu Öndərin, ölkəmizin müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda canlarından keçmiş bütün şəhidlərin ruhları bu gün şaddır. Çünki Müzəffər Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusu xalqımızın 30 illik həsrətinə son qoydu və torpaqlarımızı erməni işğalından azad etdi. Bu zəfər, bütün şəhidlərimizin qanının yerdə qalmadığını göstərdi və suverenliyimizin tam bərpasını təmin etdi. İndi Azərbaycanın üçrəngli bayrağı bütün ərazilərdə qürurla dalğalanır və xalqımızın iradəsi daha da möhkəmlənir.
Hazırda Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işləri davam edir. Böyük Qayıdış Proqramı uğurla icra olunur, yeni həyatın bərpası üçün böyük addımlar atılır. Bu, şəhidlərimizin xatirəsinə ən böyük hörmət və onların fədakarlığının mənəvi təntənəsidir. Torpaqlarımızın yenidən canlanması, şəhər və kəndlərin yenidən qurulması xalqımızın birlik və həmrəyliyinin göstəricisidir.
20 Yanvar faciəsi Azərbaycan xalqının tarixində həm də müstəqillik, azadlıq və dövlətçilik uğrunda mübarizənin ən parlaq nümunəsidir. Bu faciə xalqımıza dərs verdi ki, azadlıq asan əldə edilmir və onun qiyməti qanla ölçülür. Lakin şəhidlərimizin qurbanlığı sayəsində Azərbaycan daha da gücləndi və öz dövlətini qorumaq üçün daha da möhkəmləndi. Bu gün biz şəhidlərimizin ruhu qarşısında baş əyir, onların adını uca tuturuq və onların qanı ilə yazılan tarixi unutmayacağıq.
Hər bir azərbaycanlı 20 Yanvar gecəsinin qəhrəmanlarını unutmayacaq və onların xatirəsini yaşadacaq. Şəhidlərimizin ailələri ilə birlikdə xalqımız da onların qəhrəmanlığını hər zaman dəyərləndirəcək. Biz onların xatirəsini yalnız bir gün deyil, hər gün hörmətlə yad etməliyik. Çünki 20 Yanvar şəhidləri bizə azadlıq sevgisini, vətənpərvərliyi və dövlətçilik məfkurəsini miras qoydu.
Bu gün Azərbaycanın inkişafı, güclü ordusu, iqtisadi yüksəlişi və beynəlxalq nüfuzu 20 Yanvar şəhidlərinin ruhunu daha da şərəfləndirir. Hər bir uğur, hər bir nailiyyət onların qanı ilə yazılmış tariximizin davamıdır. Vətənimizin gələcəyi üçün çalışan hər bir azərbaycanlı bu şəhidlərin xatirəsini yaşatmalı, onların ideallarını davam etdirməlidir. Çünki azad və suveren Azərbaycan üçün mübarizə heç vaxt bitməyəcək.
20 Yanvar faciəsi xalqımızın yaddaşında əbədi qalacaq və gələcək nəsillərə də ötürüləcək. Bu gün biz bir daha təsdiq edirik ki, şəhidlərimizin qanı yerdə qalmayıb və Azərbaycanın ərazi bütövlüyü tam bərpa edilib. Biz bu tarixi qürurla xatırlayırıq və şəhidlərimizin xatirəsinə sadiq qalırıq. Onların göstərdiyi misilsiz fədakarlıq hər zaman bizim üçün ilham mənbəyi olacaq.
Bu gün biz 20 Yanvar faciəsini yalnız bir hüzn günü kimi deyil, eyni zamanda milli iradənin, qəhrəmanlığın və dövlətçiliyin simvolu kimi yad edirik. Şəhidlərimizin qanı ilə yazılmış bu tarix bizə göstərdi ki, Azərbaycan xalqı heç vaxt əsla məğlub olmayacaq. Biz birlikdə olduqda, bir millət kimi hər cür sınağa tab gətirə bilərik. 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi bizim üçün əbədidir və onların ruhu qarşısında baş əyirik.